راه جدیدی برای تسریع بهبود زخم و جلوگیری از مرگ سلول‌های بنیادی

دانشمندان راهی برای جلوگیری از مرگ سلول بنیادی و بهبود بازسازی بافت یافته‌اند. آن‌ها امیدوارند که از این طریق به متوقف‌کردن فرایند پیری نزدیک شوند.

سلول بنیادی

سلول‌های بنیادی و روند پیری

سلول‌های بنیادی که در بدن یک انسان بالغ معمولی وجود دارد، قادر به بازیابی سلول‌های در حال مرگ و در عین حال ترمیم بافت آسیب‌دیده هستند. البته هیچ سلولی از فرایند پیری مصون نیست و هرچه پیرتر می‌شویم، سلول‌های بنیادی بیشتری را از دست می‌دهیم. پژوهشی جدید درمورد سلول بنیادی نشان می‌دهد یک مسیر حسی ماده مغذی به نام TOR (Target Of Rapamycin یا چارچوب راپامایسین) شاید بتواند تحولی در این میان ایجاد کند. TOR نقشی اساسی در فرایند پیری ایفا می‌کند و مسئول مرگ سلول‌های بنیادی در بدن انسان است.

این پژوهش که رابطهٔ میان سلول‌های بنیادی و TOR را نشان می‌دهد، در مجلهٔ Cell Stem Cell به چاپ رسیده و توسط مؤسسهٔ تحقیقات فرایند پیری Buck در کالیفرنیا و دانشگاه استانفورد، انجام شده‌است. سامانتا هالر (Samantha Haller) سرپرست تحقیقات در مؤسسهٔ Buck، این مطالعه را بر روی رودهٔ مگس سرکه شروع کرد و مطالعه را با نای موش پیگیری کرد. محققان دانشگاه استانفورد هم بر روی عضلات موش مطالعه کردند.

محققان مؤسسهٔ Buck، موش‌ها را تحت برنامه‌های درمانی مختلف با راپامایسین (Rapamycin) قرار دادند. داروی راپامایسین که با نام سیرولیموس هم شناخته می‌شود، دارویی است که برای جلوگیری از رد پیوند استفاده می‌شود. در این مطالعه، سیرولیموس برای مهار اثرات TOR مورد استفاده قرار گرفت. طبق اعلام هاینریش یاسپر، استاد مؤسسهٔ Buck و مؤلف ارشد مقاله، راپامایسین قادر به حفظ و بازیابی موفقیت‌آمیز سلول‌های بنیادی صرف نظر از سن موش است. یکی از موش‌های این مطالعه، ۱۵ ماه سن داشته‌است که معادل سن یک انسان ۵۰ ساله، است.

تأمین مداوم سلول‌های بنیادی

هنگامی که سلول بنیادی تقسیم می‌شود، سلول موسوم به «سلول دختری» به سلول‌های جدید تقسیم می‌شود و می‌تواند بافت آسیب‌دیده را ترمیم کند. این فرایند همیشه نامتقارن است، به این معنی که یکی از سلول‌ها تبدیل به سلول ترمیمی می‌شود، درحالی‌که سلول دیگر، سلول بنیادی باقی می‌ماند. زمانی که راپامایسین افزوده می‌شود، سلول‌های بنیادی بازیابی می‌شوند، اگرچه یاسپر یادآور می‌شود این مطالعه نمی‌تواند اثبات کند که ساز و کار دقیق این فرآیند چگونه است، ساز و کار آن می‌تواند جانشینی سلول‌ها یا ایجاد دو سلول دختری به جای یک سلول دختری باشد یا ممکن است فرایند دیگری دخیل باشد که هنوز شناخته نشده‌است.

یاسپر در این باره می‌گوید: «توازن میان تجدید و تمایز سلول بنیادی، اهمیت بسیاری دارد. مرگ سلول‌های بنیادی در گذر زمان تشدید می‌شود و فرایند پیری به آن شتاب می‌بخشد. ما از داشتن ابزارهایی که می‌تواند سلول‌های بنیادی را بازیابی کند و توانایی آن را در ترمیم بافت افزایش دهد، هیجان‌زده‌ایم.»

یاسپر توضیح می‌دهد که تمرکز بعدی پژوهشگران بر درک بهتر TOR و نحوهٔ تنظیم سلول‌های بنیادی خواهد بود. پرسش‌های بعدی می‌تواند این موارد باشد:

«آیا با افزایش سن میزان TOR افزایش می‌یابد؟ آیا فعال‌سازی در حیوانات در حال پیری شدیدتر است؟ در مسیر فرودست TOR چه اتفاقاتی رخ می‌دهد؟»

امسال اتفاقات جالب بسیاری در حوزهٔ سلول‌های بنیادی و فرایند پیری رخ داده‌است: در ماه جولای، محققان موفق شدند فرایند پیری در موش را با استفاده از سلول‌های بنیادی کند کنند. مؤسسهٔ قلب Cedars-Sinai در ماه آگوست نشان داد که سلول‌های بنیادی قلب افراد جوان‌تر می‌تواند فرایند پیری را در انسان معکوس کند. کاربرد سلول بنیادی فراتر از فرایند پیری گام نهاده‌است: شاید روزی بتوان از سلول‌های بنیادی برای درمان طاسی و آلزایمر استفاده کرد.

ما در لبهٔ درک فرایند پیری قرار گرفته‌ایم و سلول‌های بنیادی در این زمینه نقشی کلیدی ایفا خواهند کرد.

درباره نویسنده