سوفیا؛ روباتی که می تواند به عنوان یک زن در انتخابات عربستان شرکت کند!

در ۲۵ اکتبر سال ۲۰۱۷ به سوفیا تابعیت عربستان سعودی داده شد. این موضوع او را به اولین روباتی تبدیل کرد که دارای ملیت است. سوفیا قرار بود در یکی از نشست‌های «کنفرانس ابتکار در سرمایه‌گذاری‌های آتی» ریاض سخنرانی کند.

سوفیا و حقوق شهروندی در عربستان

پس از آن‎که مجری جلسه اعلام کرد:

ما همین الآن فهمیدیم سوفیا اولین روباتی است که دارای عنوان شهروند عربستان شده‎است.

سوفیا به انگلیسی پاسخ داد:

از این‎که نخستین روباتی در دنیا است که به عنوان شهروند به رسمیت شناخته می‌شود، احساس افتخار و سربلندی می‌کند.

در گفته های سوفیا طنز را هم می‎توان دید. زمانی که از مشکلات روبات‎های خبیثی که در فیلم Blade Runner از وی پرسش شد، او جواب داد:

انسان‌ها نباید نگران روبات‌ها باشند. شما یا زیادی ایلان ماسک (Elon Musk) می‌خوانید یا خیلی فیلم هالیوودی تماشا می‌کنید!

و اضافه کرد:

نگران نباشید، اگر با من خوب باشید، من هم با شما خوب خواهم بود. من را به عنوان سیستمی هوشمند کنترل کنید.

سوفیا کیست و چگونه ساخته شده‎است؟

اطلاعات دقیقی از مباحث فنی سوفیا در دسترس نیست. این روبات ساختۀ شرکت هانسون روباتیک است. در ماه مارس سال ۲۰۱۶ سازندۀ سوفیا، دیوید هانسون، در نمایشگاهی زنده از سوفیا پرسید:

آیا می‌خواهید مردم را از بین ببرید؟

و بلافاصله از او خواست تا جواب منفی بدهد و گفت:«بگو نه» ولی سوفیا با مکث زیاد پاسخ داد:

بله، انسان‎ها را نابود خواهم کرد!

چهرۀ سوفیا از روی صورت هنرپیشۀ مشهور، آدری هپبورن (Audrey Hepburn) اقتباس شده‌است. آدری کاتلین راستن نام اصلی این هنرپیشۀ بریتانیایی-هلندی‌تبار متولد بلژیک است که چهره اش به معصومیتی جذاب شهرت دارد.

سوفیا در بسیاری از جشنواره‎ها، نمایشگاه‎ها و مجلات مانند ال و برنامه‌های تلویزیونی معرفی شده‌است. به عنوان مثال در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۷  طی یک مکالمۀ کوتاه با معاون دبیر کل سازمان ملل متحد، آمنه جی. محمد، سوفیا به سازمان ملل متحد معرفی شد.

حقوق شهروندی در عربستان!

در سال ۲۰۱۷ موسسۀ Namad Capitalist ، پاسپورت کشور عربستان سعودی را در رتبه‎بندی ارزش پاسپورت‎های ۱۹۴ کشور در رتبۀ ۱۱۳ قرار داد. عواملی مانند عدم نیاز به ویزا برای ورود به کشورهای دیگر، آزادی، مالیات، شاخص توسعۀ انسانی، گزارش شادی عمومی جهانی، میزان حمایت حکومت از امنیت شهروند در تمام دنیا و…  در این رتبه‎بندی تاثیرگذار هستند.

با توجه به این‎که حقوق شهروندی عربستان مزیت و جذابیت آنچنانی‎ای ندارد، شاید این اعطای حق شهروندی، کمکی مضحک است. اما می‎تواند بهانه‎ای برای طرح یکی از مسائل پیچیدۀ حقوقی در حوزۀ هوش مصنوعی باشد؛ مالکیت حقیقی!

امروزه وجود شخصیت حقوقی در کنار شخصیت حقیقی امری متعارف و اجتناب ناپذیر است؛ یعنی شرکت‎ها می‎توانند مستقل از هیئت مدیره، سهام‎داران و کارمندان به عنوان یک شخصیت مستقل صاحب حقوق و تکالیفی شوند. برای مثال شرکت مستقل از بقیه، اموالی را دارا شده و در صورت تخلف از تکالیف خود مسئول خواهد بود. در برخی موارد تخلف، حکم به انحلال آن داده می‎شود.

اما این شخصیت حقوقی غیر از شخصیت حقیقی است و نمی‎تواند حقوق و تکالیف مختص طبیعت انسانی را در برگیرد؛ به همین دلیل جرایمی مانند قتل که مختص انسان حقیقی است را نمی‎توان به یک شرکت نسبت داد و او را مستقلاً بازخواست نمود. در این موارد اشخاص حقیقی مثل مدیرعامل شرکت شخصاً مسئول خواهند بود.

سوفیا و حقوق شهروندی در عربستان

حقوق شهروندی در زمرۀ حقوق یک شخصیت حقیقی است تا حقوقی!

اعطای حقوق شهروندی به یک روبات می‎تواند امری جنجال‎برانگیز باشد. چنین روباتی دارای حقوق و تکالیف انسانی خواهد شد. فرض کنید روباتی را خریداری می‎کنید و او مستقلاً صاحب اموال و دارایی‎هایی می‎شود و شخصیتی مستقل از شما پیدا می کند و در صورت تخلف، خود شخصاً، مسئول شناخته می‎شود. بدین سبب در صورت اقدام به قتل و جرم نمی‎توان صاحب و یا سازندۀ او را مسئول دانست.

فرض کنید عامدانه یا ناخواسته روباتی منجر به ارتکاب قتلی بشود، چه کسی مقصر است؟ روبات یا سازندۀ روبات؟  آیا صاحب دم می‎تواند با قصاص روبات راضی شود؟!

مسائل دیگری نیز به وجود می آید. مثلاً روباتی که حقوق مستقلی دارد، اگر بتواند مشکلی را حل کند و این راه حل را به عنوان یک اختراع ثبت کند، چه کسی مالکیت این اثر را به عهده خواهد گرفت؟ سازندۀ روبات یا خود روبات؟ در صورتی که میان حقوق او و یک انسان حقیقی تزاحمی پیش آید، نباید بین ایشان تبعیض قائل شد و برابری میان شهروندان را نادیده گرفت!

از طرفی چنین روباتی به عنوان شهروند باید در کنار سایر مردم در تعیین سرنوشت مملکت خود مشارکت و حضور فعال سیاسی داشته باشد، باید بتواند در انتخاب سرنوشت کشورش نقش داشته باشد، در انتخابات شرکت کند و یا حتی سرنوشت ادارۀ آن را به عهده بگیرد!

حقوق شهروندی کشور عربستان سعودی برای روباتی که جنسیت زن دارد!

چند ماه پیش (آپریل ۲۰۱۷) پیتر براد شاو، نویسنده  گاردین، در یک از مقالات خود در واکنش به خبر «عضویت عربستان سعودی در کمیسیون مقام زن از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ در سازمان ملل متحد» مطلبی را منتشر کرد. عنوان این مطلب این بود: «آیا واقعاً کسی نیاز دارد از عربستان سعودی چیزی دربارۀ حقوق زنان بشنود؟» البته این‎چنین واکنش‌هایی نسبت به کشوری که مقام و حقوق زنان شاید بی‌اهمیت‌ترین موضوع ممکن در آن تلقی شود، طی روزهای گذشته کم نبوده‌است. عربستان سعودی سال ۲۰۱۶ در بین ۱۴۴ کشور دنیا،  که از نظر شاخص جهانی شکاف جنسیتی، رتبه بندی شده بودند، در ردۀ ۱۴۱ قرار گرفت.

با به گردش افتادن تصاویر و ویدئوهای سوفیا در شبکه‌های اجتماعی، شاید این نکته به ذهن برسد که انتخاب جنسیت مونث خیلی سنجیده نیست. او به شکل خانمی است بدون حجاب اسلامی و زنان در بسیاری از نقاط عربستان باید حجاب کامل داشته باشند. در مجامع و اماکن عمومی نیز باید یک مرد محرم همراهش باشد!  البته نه هر جایی؛ مثلاً زنان نمی‎توانند در قبرستان حاضر شوند حتی اگر کسی که فوت شده باشد، از عزیزترین کسان آن فرد باشد.

یا با وجود این‎که دیگر قانونی برای ممنوعیت رانندگی زنان وجود ندارد، فرهنگ حاکم بر جامعۀ سعودی حق رانندگی را از زنان این کشور سلب کرده‎است. اگر فرض کنیم به سبب روبات بودن سوفیا او بتواند در انظار دیگران به عنوان یک زن رانندگی کند، شاید در عربستان حقوق سوفیا به عنوان یک روبات با هوش مصنوعی از زنان دیگر به عنوان یک انسان نیز  پیشی بگیرد!

درباره نویسنده