عکس واقعی از ستاره‌ای که در حال تبدیل به یک ابرنواختر است

یک تیم بین‌المللی از اخترشناسان، اخیراً از یک ابَر­نواَخترِ (supernova) در حال انفجار تصویربرداری کرده‌اند. این اقدام گواهی است بر توانایی‌های رو به پیشرفت ما تا جهان را دقیق‌تر مشاهده کنیم و دانش خود را نسبت به آن از طریق تصویربرداری‌های خاص و منحصربه‌فرد بسط و توسعه دهیم.

ابرنواختر

ابرنواخترِ در حال پیشرفت

توانایی ما طی دهه‌های اخیر در مشاهده و تصویربرداری از کیهان به طور چشمگیری افزایش پیدا کرده‌است. در این میان، تلسکوپ فضایی هابل (The Hubble Space Telescope) به تنهایی دریچه‌ای از جهان را به سوی ما باز کرده و زمینه را فراهم کرده‌است تا دانش خود نسبت به فضا (Space) و قوانین طبیعت را به شکل شگرفی گسترش دهیم. از آن موقع، نه تنها دانش خود در این حوزه را بسط داده‌ایم، بلکه قابلیت‌های خود در مشاهده و رصد فواصل دوردست کیهان را هم توسعه داده‌ایم. نمونۀ بارز این توسعه، پرتاب پیش روی تلسکوپ فضایی جیمز وب (the upcoming launch of the James Webb Space Telescope) است که به عنوان مهم‌ترین رصدگر ناسا (NASA) و بهترین تکنولوژی تصویربرداری فضاییِ تا به امروز، به کار گرفته خواهد شد.

اخیراً در یک نمایش موفق از تصویربرداری فضایی مدرن، یک تیم بین‌المللی از اخترشناسان با استفاده از آزمایش لنز نوری-گرانشی  (Optical Gravitational Lensing Experiment)  در رصدخانۀ اخترشناختی دانشگاه وَرشو لهستان، تصاویری در حالت کندنمایی (slow motion) همراه با جزئیات دقیق گرفته‌اند که نشان از ابرنواختری در حال پیشرفت دارد. این نوع از ابرنواختر، یعنی نوعِ جدیدِ Ibn که به تازگی کشف شده‌است، خیلی سریع به حداکثر درخشندگی خود می‌رسد و متعاقباً خیلی سریع درخشندگی آن کاهش می‌یابد. اگرچه نوع دیگری از همین نوع Ibn وجود دارد که برای آن‌که به نقطۀ اوج درخشندگی‌اش برسد، زمان بیشتری را نیاز دارد و به تبع آن کاهش آهسته‌تری دارد.

در سمت راست تصویر، درون دایرۀ آبی ابرنواختر 131 دیده می‌شود و در سمت راست تصویر هیچ ستارهٔ مرئی‌ای در موقعیت ابرنواختر 131 دیده نمی‌شود.

تصویربرداری فوق العاده

دانشمندانی که در این پروژه با هدایت اِمیر کارامِمُغلو Emir Karamehmetoglu در مرکز اسکار کلاین (Oskar Klein Center) دانشگاه استکهلم (Stockholm University) سوئد در حال دربارهٔ ابرنواختر نوع Ibn که در تصویر بالا دیده می‌شود، تحقیق و پژوهش می‌کردند، از کشورهای انگلستان، لهستان، سوئد، ایرلند شمالی، هلند و آلمان بودند. اخترشناسان گمان می‌کنند که این انفجارها احتمالاً نتیجۀ انفجار هستۀ ستاره‌های بزرگ هستند که پوشش بیرونی هیدروژنی خود را از دست داده‌اند و در حال فروپاشی هستند. نیز، در طول انفجار مواد پرتاب‌شدۀ حاصل از انفجار، با هلیوم غنی‌شدۀ (helium-rich) درون مواد پیرامون ستارۀ منفجرشده وارد واکنش هسته‌ای می‌شوند.

کارامِمغلو دربارۀ عکس سمت چپِ فوق OGLE-2014-SN-131 اظهار می‌دارد: «ابرنواختر موردنظر ما در بازهٔ زمانی‌ای چندین برابر سقف بازهٔ زمانی موردانتظار ما به حداکثر درخشندگی خود رسیده‌است و زمانی چندین برابر زمان معمول دیگر موارد مشابه خود را نیاز داشته‌است تا به اوج درخشندگی خود برسد؛ این مسئله که بر خلاف سایر ibnهای بررسی‌شده می‌باشد این ابرنواختر را نسبت به دیگر نمونه‌ها متمایز می‌کند.»

در همین حال که فناوری‌های تصویربرداری فضایی، علی‌الخصوص با پرتاب تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) به توسعه و گسترش خود ادامه می‌دهند، بسیار محتمل است که مشاهداتی از این دست بهبود پیدا کنند و بسط و توسعه یابند و به ما امکان مشاهدۀ پدیده‌های منحصربه‌فردی همچون این ابرنواختر در سرتاسر منظومۀ شمسی و ماورای آن را بدهند.

درباره نویسنده