امکان ساخت ماشین دارای آگاهی با کمک علوم اعصاب

آیا ماشین‎ها روزی به سطح آگاهی انسان‎ها خواهند رسید؟ مطالعه‌ای جدید سه سطح کمی از آگاهی را بررسی کرده‎است؛ فناوری‌های یادگیری ماشینی امروزی تنها از یکی از آن‎ها استفاده می‌کنند.

هوش مصنوعی

ماشین‎هایی که آگاهی دارند

روبات‎های آگاهی که توانایی‎هایی همانند انسان دارند، یکی از قدیمی‎ترین طعنه‌های داستان‎های علمی-تخیلی بوده‌اند؛ ترکیبی تهدیدآمیز از انسان و ماشین که در یک لحظه از دوست به دشمن تغییر موضع می‌دهند. با پیشرفت‎های اخیری که در سامانه‌های هوش مصنوعی (AI) صورت گرفته‎است، افراد زیادی در خوف و رجای دستیابی ما به این فناوری و ساخت یک ماشین حقیقی خودآگاه هستند. دانشمندان علوم اعصاب بر این باورند که تحقیقاً در مسیر دستیابی به این هدف قرار داریم.

در مقاله‌ای که به تازگی در نشریه ساینس به چاپ رسیده، استانیسلاس دوئن (Stanislas Dehaene) از کالج دوفرانس (College de France) پاریس، به منظور درک بهتر از جنبۀ محاسباتی آگاهی، رهبری تیمی از پژوهشگران علوم اعصاب را به عهده گرفته‎است و در پیگیری این پژوهش‌ها، متوجه خواهند شد که پدیده‌های کمّی مورد مطالعه در ماشین بازتولید می‌شود یا خیر.

این تیم، خودآگاهی را نه به صورت یک مفهوم منفرد، بلکه در سه نوع متمایز مورد مطالعه قرار می‌دهد. با ظرفیت بالقوه‌ای که در تجمیع توانایی محاسباتی انسان به روباتیک وجود دارد، آن‎ها به این نتیجه رسیدند که رایانه‌ها تنها به یکی از این سه مهارت دست پیدا کرده‌اند، پس حتی با فرض دستیابی رایانه‌ها به این توانایی انسان، هنوز اقیانوسی از کارهای انجام‌نشده وجود دارد.

هوش مصنوعی

یک ذهن شکافته

سه نوع آگاهی که در این مقاله به آن‎ها اشاره شده، به قرار زیر است:

ناخودآگاهی (Subconscious)- دامنه‌ای از پردازش در مغز که تحت مطالعۀ بسیار دقیقی قرار دارد. دانشمندان تصور می‌کنند بخش اعظمی از هوش انسانی در این بخش قرار گرفته‎است. تصور می‌شود پردازش تصمیم‌گیری در قلمرو این نوع آگاهی است و بسیاری از سامانه‌های مدرن هوش مصنوعی به دنبال تقلید از آن هستند.

آگاهی۱ (Consciousness1)- این بخش، نمایانگر روشی است که ما با آن، افکار مختلف را در یک زمان حفظ می‌کنیم. این نوع آگاهی در دسترس همۀ بخش‎های دیگر مغز می‎باشد و برنامه‌ریزی کمّی بلندمدت را تسهیل می‌کند.

آگاهی۲ (Consciousness2)- این نوع آگاهی به ما امکان گردآوری و پردازش اطلاعاتی در مورد خودمان در مقابل جهان بیرون از ما، می‌دهد. به ما توانایی ارزیابی خودمان و بازتاب کنش‎های گزاره‌ای (Propositional) را می‌دهد؛ مثلاً من به گربه غذا دادم، من غمگینم و …

در حال حاضر، فناوری‌های یادگیری ماشین تنها از بخش ناخودآگاه تقلید می‌کنند. اما این مطالعه نمایانگر ظرفیت بالقوۀ این سه فناوری است. اگر روزی سامانه‌های هوش مصنوعی با توانایی محاسباتی انسانی سازگاری پیدا کنند، درک جنبه‌هایی از آگاهی که از آن‎ها اطلاعی نداریم، اهمیت زیادی خواهد داشت؛ و هدف این مطالعه، تحقق بخشیدن دسترسی به این نقاط کور است.

پس اگر روزی با یک ماشین کاملاً آگاه مواجه شدیم، برخورد آن چگونه خواهد بود؟ پژوهشگرانی که این مقاله را چاپ کرده‎اند، توضیح داده‌اند که ماشینی که آگاهی دارد ؛

جوری رفتار می‌کند که آگاه است… می‌داند که در حال دیدن چیزی است، به چیزی اعتماد می‌کند، آن را به دیگران گزارش می‌دهد… و حتی توهمات ادراکی را همانند انسان تجربه می‌کند.

حتی قدردانی، یا درک ادراکی، نهایت آگاهی نیست؛ هیچ نشانه‎ای تأیید نمی‌کند که انسان، تنها موجود آگاه در جهان است.

درباره نویسنده